{"id":35792,"date":"2026-01-20T22:19:20","date_gmt":"2026-01-20T22:19:20","guid":{"rendered":"https:\/\/psikesinema.com\/acligin-bilissel-tavri\/"},"modified":"2026-01-21T14:38:01","modified_gmt":"2026-01-21T14:38:01","slug":"the-cognitive-attitude-towards-hunger","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/psikesinema.com\/en\/the-cognitive-attitude-towards-hunger\/","title":{"rendered":"The Cognitive Attitude Towards Hunger"},"content":{"rendered":"\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t
\n\t\t\t\t
\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t

Gizem Gerdan<\/strong><\/p>

A\u00e7l\u0131k hem fizyolojik hem de bili\u015fsel s\u00fcre\u00e7lerin devrede oldu\u011fu metabolik bir durumdur. Nas\u0131l ki korku ve kayg\u0131 sava\u015f-ka\u00e7 sistemini devreye sokuyorsa a\u00e7l\u0131k da fizyolojik bir tetikleyici olarak yemeye ili\u015fkin bili\u015fsel-davran\u0131\u015fsal repertuar\u0131 tetiklemektedir. A\u00e7l\u0131k, duygudan ziyade d\u00fcrt\u00fc-motivasyonu i\u00e7erir. T\u0131pk\u0131 kayg\u0131-korku gibi a\u00e7l\u0131k da g\u0131da edinebilmek gibi adaptif tepkilere yol a\u00e7ar.<\/strong><\/p>

Yeme d\u00f6ng\u00fcs\u00fcn\u00fcn ilk ad\u0131m\u0131 olan a\u00e7l\u0131k an\u0131nda bireyin motivasyonel \u00f6ncelikleri yeniden s\u0131ralan\u0131r, yiyecek sa\u011flaman\u0131n \u00f6nemi y\u00fckselir ve toklu\u011fa kadar di\u011fer meseleler nispeten ketlenir. A\u00e7ken zihinsel i\u015flevlerde yiyecekle olan ili\u015fki g\u00fcndemdedir.<\/p>

Algulara Saklanan A\u00e7l\u0131k<\/strong><\/h2>

A\u00e7l\u0131k durumunda alg\u0131sal s\u00fcre\u00e7ler i\u015f ba\u015f\u0131ndad\u0131r. A\u00e7 iken yiyece\u011fin kokusu, parlakl\u0131\u011f\u0131, rengi gibi duyusal-alg\u0131sal \u00f6zellikler, alg\u0131lay\u0131c\u0131 i\u00e7in belirginle\u015fmektedir. Alg\u0131sal kodlaman\u0131n zenginle\u015fti\u011fi bu durumda yiyece\u011fi arama, tarama, bulma davran\u0131\u015f\u0131 kolayla\u015f\u0131r. Bunun yan\u0131 s\u0131ra baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar, av hayvanlar\u0131 taraf\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lan seslerden yola \u00e7\u0131karak yiyece\u011fin i\u015fitsel \u00f6zelliklerine y\u00f6nelik bir hipotez ortaya koymaktad\u0131r ve a\u00e7l\u0131k durumunda yiyecekle ili\u015fkili i\u015fitsel \u00f6zelliklerin de belirginle\u015fmesine-i\u015flemlenmesine i\u015faret etmektedir. Yemek seslerinin ya da yemek yiyen grup \u00fcyelerinin sesleri gibi yiyecekle ilgili i\u015fitsel uyaranlar\u0131n da tespit edilmesinin a\u00e7l\u0131k durumunda kolayla\u015ft\u0131\u011f\u0131 \u00f6ne s\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Yani a\u00e7l\u0131k alg\u0131sal taraf\u0131yla fizyolojiye \u00e7elme takarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir yer almaktad\u0131r.<\/p>

Dikkat A\u00e7\u0131m!<\/strong><\/h2>

A\u00e7l\u0131k durumunda dikkat kaynaklar\u0131 yiyecekle ili\u015fkili ipu\u00e7lar\u0131na yat\u0131r\u0131m\u0131n\u0131 yaparken di\u011fer uyaranlardan bu reservi nispeten geri \u00e7eker. Yo\u011fun a\u00e7l\u0131k durumunda yiyecekle ile ilgili olmayan g\u00f6revlere ya da durumlara dikkat etmek g\u00fc\u00e7le\u015fir. Nitekim insan\u0131n bilgi i\u015flemleme kapasitesi k\u0131s\u0131tl\u0131d\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla yiyece\u011fe y\u00f6nelik ipu\u00e7lar\u0131na dikkatin y\u00f6nelmesi ve h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde saptan\u0131p-i\u015flemlenmesi di\u011fer rekabet\u00e7i ipu\u00e7lar\u0131n\u0131n i\u015flemlenmesinin \u00f6n\u00fcne ge\u00e7ecektir. A\u00e7l\u0131k durumunda dikkatin se\u00e7ici bir \u015fekilde yiyeceklere y\u00f6neldi\u011fi bilinmektedir. Bu belirgin dikkat yanl\u0131l\u0131\u011f\u0131, yiyece\u011fe y\u00f6nelik yakla\u015fma davran\u0131\u015f\u0131 \u00fczerinde de belirleyici olmaktad\u0131r. Yakla\u015ft\u0131r\u0131p t\u00fckettiren bir yerde fizyolojik yoksunluk kadar bili\u015ftir.<\/p>

Artan a\u00e7l\u0131k ile bireylerin problem \u00e7\u00f6zme becerileri ve planlama becerileri dikkat reservinin yanl\u0131l\u0131\u011f\u0131 neticesinde sekteye u\u011frayabilir. Ancak bu durum yiyeceklerle kar\u015f\u0131la\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00f6yle de\u011fildir. \u2018Yiyecek edinimi\u2019 problemini \u00e7\u00f6zmeye y\u00f6nelik bili\u015fsel repertuar ivme kazan\u0131r. \u00c7ok a\u00e7 oldu\u011funuz anda birka\u00e7 malzeme ile pek \u00e7ok motor ve bili\u015fsel beceriyi e\u015f zamanl\u0131 kullanarak h\u0131zl\u0131ca haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131z yeme\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn. Bu haz\u0131rl\u0131k esnas\u0131nda ortaya \u00e7\u0131kan aksilikleri h\u0131zl\u0131ca bertaraf eden anlar\u0131n\u0131z\u0131 hat\u0131rlay\u0131n. Zihinsel i\u015flevlerin askerleri o esnada g\u0131da temini i\u00e7in aksiliklere meydan okur.<\/p>

Bellekte A\u00e7l\u0131k<\/strong><\/h2>

A\u00e7l\u0131k durumunda bellek i\u015flevleri de yiyecek teminini kolayla\u015ft\u0131racak yerden devreye girer. Artan a\u00e7l\u0131k ile ge\u00e7mi\u015fte yiyeceklerin ba\u015far\u0131yla temin edildi\u011fi bilgileri-yerleri i\u00e7eren an\u0131lar\u0131n eri\u015filebilirli\u011fi kolayla\u015fmaktad\u0131r. Bireylerin a\u00e7l\u0131k durumunda yiyecekleri tan\u0131ma g\u00f6revinde tok olma durumuna g\u00f6re daha iyi performans g\u00f6sterdikleri, tokluk durumunda ise yiyecek ve yiyecek olmayan uyar\u0131c\u0131lar\u0131 ay\u0131rt etmede performans farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 ve bunun yan\u0131 s\u0131ra a\u00e7 iken g\u0131da ile ili\u015fkili kelimelerin daha iyi hat\u0131rland\u0131\u011f\u0131 da ara\u015ft\u0131rmalarca g\u00f6sterilmi\u015ftir. \u00d6zellikle k\u0131tl\u0131k d\u00f6nemlerinde, yiyecek bulmay\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan yiyecek edinimi ile ilgili bilgilerin mevcut ya da gelecekteki olas\u0131 bir a\u00e7l\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6zmek \u00fczere belle\u011fe derinlemesine kodland\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. B\u00f6yle bir durumda birey, g\u0131dan\u0131n bulundu\u011fu yerleri, g\u0131dalar\u0131 elde etmek i\u00e7in i\u015flevsel y\u00f6ntemleri veya yiyecek sa\u011flayan bireyleri belle\u011fe kodlay\u0131p ihtiya\u00e7 halinde geri getirecektir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra a\u00e7ken di\u011ferleri ile ili\u015fkimiz, belle\u011fin geri getirdi\u011fi bilgiler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda yeniden organize edebilir. Olabilir ki k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7in kimin yiyecek sa\u011flad\u0131\u011f\u0131, daha fazla g\u0131daya sahip oldu\u011fu ya da payla\u015f\u0131ma a\u00e7\u0131k oldu\u011fu bilgilerini tokluk pahas\u0131na yanl\u0131l\u0131kla geri getirebiliriz.<\/p>

A\u00e7l\u0131\u011f\u0131n Devrald\u0131\u011f\u0131 Kategoriler<\/strong><\/h2>

A\u00e7l\u0131k durumunda kategorizasyon becerileri de yanl\u0131l\u0131\u011fa d\u00fc\u015fer. Nitekim dikkat kaynaklar\u0131n\u0131n yiyecekle me\u015fgul olmas\u0131 bu kategorizasyon yanl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n temel tetikleyicisidir. Ki\u015fi artm\u0131\u015f a\u00e7l\u0131k durumunda \u2018yiyece\u011fi elde etme\u2019 gibi adaptif bir davran\u0131\u015fa girmek \u00fczere \u00e7evredeki uyar\u0131c\u0131lar\u0131 yiyecek ve yiyecek olmayan olarak ay\u0131rmaktad\u0131r. Yanl\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcnen bu kategorizasyon evrimsel a\u00e7\u0131dan i\u015flevseldir. Yiyecekle me\u015fgul olan zihin, g\u00fcvenli g\u0131da kaynaklar\u0131n\u0131-yiyeceklerini bulabilmek \u00fczere bili\u015fsel sal\u0131n\u0131m\u0131 ba\u015flat\u0131r. Nitekim yine evrimsel bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 ile dikkat, alg\u0131, bellek ve kategorizasyon gibi bili\u015fsel i\u015flevlerin tok olma pahas\u0131na girdi\u011fi yanl\u0131l\u0131klar yiyecek bulamama-a\u00e7l\u0131ktan \u00f6lme riskini de bertaraf ettiren bili\u015fsel \u00e7abalard\u0131r.<\/p>

A\u00e7l\u0131k di\u011fer insanlar\u0131 kategorize etme \u015feklimizi de etkileyebilir. Yo\u011fun a\u00e7l\u0131k durumlar\u0131nda zihnimizde di\u011fer bireyleri \u2018payla\u015f\u0131m yapabilmeleri- payla\u015fmaya istekli olmalar\u0131\u2019 \u00fczerinden kategorize etmeye meyil edebilece\u011fimiz \u00f6ne s\u00fcr\u00fclmektedir. Evrimsel perspektifte bu ayr\u0131m, payla\u015fabilecek fazla g\u0131das\u0131n\u0131n olup-olmamas\u0131, yeme miktar\u0131, yiyece\u011fi payla\u015fma motivasyonu gibi bir zemine sahiptir. Bu kategorizasyon, ge\u00e7ici olarak (a\u00e7l\u0131k durumunda) di\u011fer ki\u015filerin yiyecek edinimimize katk\u0131 sa\u011flama ihtimalleri \u00fczerinden \u00f6rt\u00fck bir \u015fekilde yap\u0131l\u0131r. Yani a\u00e7l\u0131k g\u00fcvenli g\u0131daya ula\u015f\u0131m i\u00e7in bizi g\u00fcd\u00fcleyerek bili\u015fsel askerlerimizi uyar\u0131c\u0131lar, nesneler, insanlar ve olaylar\u0131 yiyece\u011fe ula\u015f\u0131m\u0131 kolayla\u015ft\u0131racak bir yerden organize etmemizi sa\u011flamaktad\u0131r.<\/p>

\u00d6zetle, a\u00e7l\u0131k bili\u015fsel m\u00fcdahalelerin devreye girdi\u011fi bir yerden fizyolojik meseleyi gidermektedir.<\/p>

Kaynak\u00e7a<\/strong><\/p>

  • Al-Shawaf, L. (2016). The evolutionary psychology of hunger.\u00a0Appetite<\/em>,\u00a0105<\/em>, 591-595.<\/li>
  • Mogg, K., Bradley, B. P., Hyare, H., & Lee, S. (1998). Selective attention to food-related stimuli in hunger: are attentional biases specific to emotional and psychopathological states, or are they also found in normal drive states?.\u00a0Behaviour research and therapy<\/em>,\u00a036<\/em>(2), 227-237.<\/li>
  • Nijs, I. M., Muris, P., Euser, A. S., & Franken, I. H. (2010). Differences in attention to food and food intake between overweight\/obese and normal-weight females under conditions of hunger and satiety.\u00a0Appetite<\/em>,\u00a054<\/em>(2), 243-254.<\/li>
  • Morris, J. S., & Dolan, R. J. (2001). Involvement of human amygdala and orbitofrontal cortex in hunger-enhanced memory for food stimuli.\u00a0Journal of Neuroscience<\/em>,\u00a021<\/em>(14), 5304-5310.<\/li><\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Hunger is a metabolic state involving both physiological and cognitive processes. Just as fear and anxiety activate the fight-or-flight response, hunger acts as a physiological trigger that activates the cognitive-behavioural repertoire related to eating.<\/p>\n","protected":false},"author":50,"featured_media":35695,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"pmpro_default_level":"","footnotes":""},"categories":[115,120],"tags":[121],"post_template":[58],"top_category":[],"class_list":["post-35792","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-psychebulletin","category-starvation","tag-starvation","post_template-opinion","pmpro-has-access"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/psikesinema.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35792","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/psikesinema.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/psikesinema.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/psikesinema.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/50"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/psikesinema.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35792"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/psikesinema.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35792\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35797,"href":"https:\/\/psikesinema.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35792\/revisions\/35797"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/psikesinema.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/35695"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/psikesinema.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35792"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/psikesinema.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=35792"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/psikesinema.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=35792"},{"taxonomy":"post_template","embeddable":true,"href":"https:\/\/psikesinema.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/post_template?post=35792"},{"taxonomy":"top_category","embeddable":true,"href":"https:\/\/psikesinema.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/top_category?post=35792"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}